دموکراسی لیبرال، تأمین کننده حقوق اقوام است

بازدید: 952

دموکراسی لیبرال، تأمین کننده حقوق اقوام است 

دکتر نادر زاهدی

 

در روزهای اخیر، ده جریان سیاسی اپوزیسیون ایران، با صدور بیانیه مشترکی ضمن تأکید بر«ضرورت اتحاد وسیع برای استقرار دموکراسی، جمهوری و فدرالیسم در ایران و ارزش هایی چون رواداری، پلورالیسم، جدایی دین و دولت بر مبنای منشور حقوق بشر و همزیستی همه طیف ها و گرایش های سیاسی دموکراتیک»، اعلام اتحاد کرده و از مردم، نهادها و احزاب مختلف برای همکاری و همگامی در «مبارزه برای سرنگونی جمهوری اسلامی» دعوت کردند.

در این بیانیه 14 ماده‌ای، «پذیرش تعدد هویت‌ها و حقوق ملی-دمکراتیک ملیت‌های مختلف و حق تعیین سرنوشت»، ایران «سرزمینی که در نتیجه همزیستی ملیت‌های، فارس، ترک، کرد، عرب، بلوچ، ترکمن و دیگر مجموعه‌های زبانی و اقلیت‌های مذهبی و فرهنگی شکل گرفته»، خوانده شده و شکل جمهوری فدرالیستی برای ایران پساجمهوری اسلامی، مناسب دیده شده است.

انتشار این بیانیه، واکنش های متفاوتی را از سوی گروه ها- احزاب و شخصیت های سیاسی و فرهنگی در پی داشت؛ در این جستار، به صورت اجمالی به مساله فدرالیسم در ایران و آسیب های آن و اولویت نظام لیبرال دموکراتیک در تأمین حقوق اقوام و اقشار مختلف ملت ایران می پردازم.

پیشاپیش یادآور می شوم: منشور حزب مشروطه ایران(لیبرال دمکرات) به صراحت تأکید دارد:«همه افراد در برابر قانون برابرند و هيچ امتياز قومی، دينی، جنسی يا طبقاتی به کسی داده نمی‌شود و هيچ کس حق ندارد به نمايندگی خدا يا به موهبت الهی سرنوشت مردم را در دست گيرد. دين و مذهب از حکومت جدا است. هيچ مقامی حق ندارد مذهب افراد را بپرسد. ما اقليتی جز در رای‌گيری‌ها آن هم موقتا نمی‌شناسيم.»... بر این اساس، بند هفتم منشور اظهار می دارد: «استان ها و شهرستان ها و همه واحدهای تقسيمات کشوری در حد خود بايد اختيارات لازم را برای اداره امور داخلی‌شان از طريق انتخابات انجمن‌ها داشته باشند. ما نظام حکومت‌های محلی و تقسيم حکومت و نه حاکميت را ميان حکومت مرکزی و حکومت‌های محلی پيشنهاد می‌کنيم. استان های ايران بايد از طريق نمايندگی مساوی در مجلس سنا حضور داشته باشند.»

تردیدی نیست شرایط حساسی که کشورمان ایران امروزه در آن گرفتار است، باعث شده تلاش هایی برای رهایی از فاشیسم مذهبی توسط بخش هایی از اپوزیسیون صورت گیرد و طرح ایده فدرالیسم- که سابقه ای چندین ساله دارد، در این راستا قابل تأمل است؛ هم چنان که پیشنهاد نظام سیاسی مبتنی بر حقوق جهانشمول بشر و سیستم اجرایی دموکراتیک و تحقق مطالبات شهروندی، پروژه سیاسی و فرهنگی است که در  حزب مشروطه ایران(لیبرال دمکرات) برای ایران آینده و دموکراتیک مدنظر است.

همانطور که در اسناد حزبی و متن های تاریخی و تئوریک آمده است، لیبرالیسم بر پایه حق طبیعی انسان ها در قراردادهای اجتماعی و تدوین قوانین اساسی و موضوعه، پدید آمده و فردگرایی- خردورزی- آزادی جان و مال و ناموس شهروندان در جامعه ای امن و مرفه را در دستور کار خود می داند. در ایران با جنبش مشروطیت، مساله حقوق نوین مطرح شد و با تصویب قانون های «انجمن های ایالتی و ولایتی» و «دستور حکام ایالتی و ولایتی»، تمرکز قدرت به بسترهای دموکراتیک و اداره محلی تغییر یافت؛ در واقع، با روزآمد کردن اداره غیرمتمرکز ایران دموکراتیک، هم یکپارچگی سرزمینی محفوظ مانده و هم اقوام و مردمان ایرانی به حقوق حقه و انسانی خود در مشارکت سیاسی و اقتصادی و فرهنگی می رسند.

نظام لیبرال دموکراتیک از آن جا که مبتنی بر حقوق طبیعی انسان ها و محصول قرارداد اجتماعی است، آزادی مذهبی- دموکراسی پارلمانی- آزادی تجارت و حق شهروندی آحاد ملت را در رنگارنگی قومیت به رسمیت می شناسد و بر این اساس، حضور فعال و سازنده ملت را در بدنه اجرایی دولت و نهادهای محلی آن تجویز می کند.  

***

جا دارد در رابطه با طرح فدرالیسم از سوی ده گروه و حزب اپوزیسیون ایرانی، به بخش هایی از سخنرانی زنده یاد داریوش همایون- معلم حزب مشروطه ایران(لیبرال دمکرات) اشاره کنم؛ ایشان که از تدبیر و واقع بینی سیاسی برخوردار بودند، در کنفرانس دهمین سالروز حزب (۱٦ مه) در میز گردی با شرکت نمایندگان سازمان هائی از آذربایجان و بلوچستان و خوزستان، تجربه خود را از آن میز گرد "دیده گشا" توصیف کرده و گفت: «در پیرامون ایران نیروهائی در کارند که با دامن زدن به کینه های قومی و بزرگ کردن رنجش های واقعی یا ساختگی، زمینه تجزیه ایران را فراهم سازند. آن ها نه تنها در تاریخ به میل خود دستکاری می کنند، بلکه به اختراع جغرافیا نیز دست می زنند و به شنونده القا می کنند که گویا یک ملت فارس هست که در فارسستان زندگی می کند و در دوران پهلوی ملیت های ایران را از هستی و هویت و آزادی و رفاه و دمکراسی که در ممالک محروسه ایران از آن برخوردار بودند، بی بهره کرده است.»

در آن جلسه، زنده یاد داریوش همایون با اشاره به پیشینه فدراسیون، آن را با تجزیه طلبی همراه دانسته و بی ارتباط با شرایط ایران دانستند؛ ایشان گفتند: «فدراسیون از تسلیم بخشی از حاکمیت کشورهای دارای حاکمیت به ماهیت تازه ای به نام دولت فدرال تشکیل می شود و ما در ایران به جز یک حاکمیت sovereignty نداریم که آن هم حاکمیت ملی است که در زیر هر حکومتی government باشد تفاوت نمی کند... حزب مشروطه ایران به جای فدرالیسم و خودمختاری، حکومت های محلی را پیشنهاد می کند که از سوی مردم هر استان، تشکیل می شود و اختیار امور محلی را در هر سطح اداری و جغرافیائی دارد. در طرح حکومت های محلی، همه حقوق قومی به موجب میثاق های پیوست اعلامیه جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد محترم است؛ حدود هر استان با نظر مردم تعیین خواهد شد؛ و هر ایرانی حق خواهد داشت در هر نقطه ایران زندگی کند و به هر زبان که خواست سخن بگوید و آموزش ببیند و انتشارات داشته باشد.»

زنده یاد داریوش همایون با تأکید بر این که ایران یک کشور و یک ملت است، بر این باور بودند که «اقوام ایران برای رسیدن به حقوق خود و غیر متمرکز کردن حکومت و نه حاکمیت (که ویژگی فدرالیسم است)، هیچ نیازی به دست زدن به خلاف واقع و پراکندن تخم دشمنی ندارند که به کار کشتار و پاکشوئی قومی می آید، نه تفاهم ملی برای رسیدن به دمکراسی، که پاسخ همه این گونه مسائل است.»

به تعبیر رسای داریوش همایون، «ما در حزب مشروطه ایران، كه "بزرگ ترین نمایندۀ گرایشِ لیبرال دمكراتِ ایران" بشمار مى‌رود، به دلیل پیشینۀ تاریخى فدرالیسم و ناسازگار بودنش با شرایطِ ایران و سوء‌استفاده‌هائى كه از آن در موقعیتِ جغرافیائى ایران مى‌توان كرد، طرح حكومتِ‌هاى محلى را به جاى فدرالیسم براى تمركز‌زدائى از حكومت پیشنهاد كرده‌ایم. در آن چه به حقوق اقوام مربوط مى‌شود، ما در چهارچوبِ اعلامیۀ جهانى حقوق بشر و میثاق‌هاى پیوستِ آن فكر مى‌كنیم!»

libralism